Γιατί χρειάζονται χρόνο τα δίχρονα- τρίχρονα παιδιά;
Στα δεύτερα παιδία μας, μας εκπλήσσουν λιγότερα πράγματα κι έχουμε πιο πολύ ψυχραιμία και χρόνο να παρατηρήσουμε. Έχει φύγει ο πανικός του καινούργιου κι ανεξερεύνητου ρόλου του γονιού. Και σαφώς στα επόμενα παιδιά ρίχνεις νερό στο κρασί σου.
μετά το δεύτερο παιδί μου, παράλληλα και με την δουλειά μου άρχισα να αγαπώ τους γονείς περισσότερο. Σαν να τους θυμώνω πιο λίγο, όσο περισσότερους γνωρίζω.
Αλλά ας μπω στο θέμα. Κρατώντας την κόρη μου από το χέρι, μιας κι είναι τριών, σε διάφορες καινούργιες συγκινήσεις, παρατηρώ τον “θόρυβο” που κάνουμε εμείς οι γονείς και τις ποικίλες αντιδράσεις που έχουν τα τρίχρονα σε αυτή μας τη στάση. Από την χαρά μας για το καινούργιο, την προσμονή μας να ανήκει ή ίσως και την ανάγκη μας να πηγαίνουν όλα κατά γράμμα πιέζουμε ή προσδοκούμε λάθος πράγματα. Το τρίχρονο μας δείχνει να μεγάλωσε και εμείς δεν μπορούμε να περιμένουμε. Λες κι αν οι περιστάσεις στη ζωή ενός τρίχρονου δεν πάνε κατά τας γραφάς θα συμβεί κάτι τρομερό και ανεπανόρθωτο στην ζωή του. Πέρα από την ασφάλεια του, σωματική και συναισθηματική δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι άλλο που αν πάει λάθος θα έχει ολέθριες συνέπειες στα δύο του χρόνια.
Οι αλλαγές στο σώμα το νου και το συναίσθημα στην ηλικία των δυο έως τριών ετών είναι πολλές και σημαντικές. Ας δούμε μερικές από αυτές.
Σωματικές αλλαγές
- στο συντονισμό της αδρής κίνησης (περπάτημα σκαρφάλωμα)
- στην ισορροπία
- στην λεπτή κίνηση και στην επιδεξιότητα του χεριού
- στην πέψη και την λήψη των γευμάτων
- στους κύκλους του ύπνου
Στο νου - διανύει μια έκρηξη για την απορρόφηση της γλώσσας του περιβάλλοντος του
- αναζητά αισθητηριακά ερεθίσματα
- δομεί βασικές νοητικές συσχετίσεις
Στο συναίσθημα- είναι ευάλωτο συναισθηματικά και σχετικά ανώριμο να διαχειριστεί συναισθηματικές διακυμάνσεις
- δείχνει να έχει εμμονές με πράγματα και ρουτίνες
- δυσκολεύεται να αποχωριστεί αγαπημένα πρόσωπα
- το τρομάζουν οι αλλαγές σε πράγματα που έχει ως δεδομένα
- μπορεί να κάνει μικρές συνειδητές επιλογές
- αρχίζει να ανοίγεται κοινωνικά
Τι πρέπει να θυμάμαι;
Ζώντας με ένα δίχρονο ή τρίχρονο παιδί, θα πρέπει πρώτα από όλα να πάρουμε απόφαση ότι είναι πιθανό και φυσιολογικό μέχρι ένα βαθμό το ότι:
- Δεν μπορεί να ανήκει ολοκληρωμένα σε ομάδα. Γιατί χτίζει ακόμα τον εαυτό του.
- Συνάπτει παροδικές και άμεσα συνυφασμένες με τα θέλω του «φιλίες»
- Διαφωνεί έντονα με συνομήλικα παιδιά του γιατί έχουν ακριβώς τις ίδιες ανάγκες
- Δεν μπορεί πάντα να εκτελεί εντολές σε χρόνο και χώρο κοινό με τους άλλους και θέλει χ ρ ό ν ο, υπομονή και χ ώ ρ ο να παρατηρήσει κάτι πριν μπει σε αυτό.
- Δεν θυμάται και δεν τηρεί συμφωνίες γιατί αυτό πάει εντελώς κόντρα στην ανάπτυξη του.
- Ζει στο εδώ και στο τώρα και χρειάζεται υπενθύμιση ακόμα και για τα αυτονόητα.
- Σταδιακά, μέσα από ρουτίνες κι αφού αισθανθεί ότι το κατανοούν και του δίνουν χρόνο, θα μάθει να ζει σε κανονικότητα που μάλιστα την έχει και πολύ ανάγκη.
- Προτεραιότητα του είναι να εξερευνήσει και να μάθει με όλες του τις αισθήσεις και αυτό, τούτη την περίοδο, δεν μπορεί να μπει σε καλούπι. Και δεν χρειάζεται εδώ που τα λέμε. Κι αν χρειάζεται είναι για τα λίγα και πολύ σημαντικά που “θρέφουν” βιολογικά ένα παιδί.
- Δεν έχει κατακτήσει ακόμα κανόνες καλής συμπεριφοράς. Απλά τους αναπαράγει όταν του το ζητάμε γιατί έχει συναισθανθεί ότι είναι σημαντικό. «βλέπει την μπάλα» «θέλει την μπάλα» «παίρνει την μπάλα»
- Δυσκολεύεται να μοιραστεί.
Πως θα κατανοήσω καλύτερα το δίχρονο – τρίχρονο παιδί μου;
Έχοντας τα προηγούμενα κατά νου έχουμε κάνει ένα μεγάλο βήμα. Γιατί χωρίς να το καταλάβουμε αλλάζουν οι προσδοκίες μας προς το παιδί και το πως αυτό πρέπει να συμπεριφέρεται. Είναι το πρώτο βήμα που από μόνο του δείχνει μια έμμεση κατανόηση των αναγκών. Είναι αστείο αν σκεφτεί κανείς, πως σε στιγμές έντασης, ξεστομίζουμε φράσεις που αρμόζουν σε ενήλικές και απαιτούμε από το παιδί και να τις ακούσει και να τις κατανοήσει και να πειθαρχήσει σε αυτές. Ενώ δεν έχει τα νοητικά εργαλεία.
Και ενώ είναι πολύ εύκολο για εμάς να καταλάβουμε ότι ένα τρίχρονο δεν μπορεί να κόψει τα νύχια του, μας είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε ότι δεν μπορεί να μοιραστεί το αγαπημένο του παιχνίδι.
Κι όμως, είναι και τα δύο δεξιότητες που θα κατακτήσει εν καιρό. Όχι από χαρακτήρα αλλά γιατί έτσι είναι βιολογικά προδιαγεγραμμένο. Και σαφώς υπάρχουν διαφορές μεταξύ παιδιών. Προσωπικότητα, σειρά γέννησης και περιβάλλον παίζουν ρόλο σημαντικό.
Τι βοηθά;
- Να μιλάμε ήρεμα στα παιδιά. Όσο και όταν μπορούμε. Ο εγκέφαλος τους διαμορφώνεται και με την ένταση και το θυμό απλά μπλοκάρουν και φοβούνται. Κανείς δεν μαθαίνει μέσα από φόβο.
- Να το λέμε λιγότερες φορές.
- Κάνε περισσότερα από όσα λες.
- Δείξε περισσότερο και περιέγραψε λιγότερο.
- Μην μιλάς όσο δείχνεις κάτι. Δεν μπορούν να παρακολουθήσουν και τα δύο. Αν μου μιλάς και ταυτόχρονα που δείχνεις θα πρόσεξω αυτό που λες.
- Δες τι κάνει, σκέψου τι πρέπει να κάνει και βοήθα το προς αυτή την κατεύθυνση με αυτά που θα πεις.
- Μην του λες τι να κάνει. Ειδικά αν δείχνει ότι δεν θέλει καθόλου.
- Προχώρα ένα βήμα πιο πέρα σαν να είναι δεδομένο αυτό που έχει να κάνει και πρότεινε μια βοήθεια.
- Αντί να πεις για δέκατη φορά «βάλε το παπούτσι σου» δοκίμασε να πεις «να σου δέσω εγώ τα κορδόνια σου;»
- Υπολόγισε περισσότερο χρόνο για όλα όταν έχεις μαζί σου το παιδί. Για να μπορείς και να του τον προσφέρεις. Ο χρόνος που ζητούν τις πιο πολλές φορές φαντάζει πολύς στα μάτια μας. Αλλά δεν είναι. Εμείς οι μεγάλοι δεν έχουμε χρόνο για πολλά. Είμαστε σε ένταση και θέλουμε να γίνονται τα πράγματα “σωστά” και “γρήγορα”. Αυτό δεν μπορεί να ισχύει για τα μικρά παιδιά.
- Να θυμάσαι ότι ευτυχώς η φύση έχει κάνει αυτά τα πλάσματα να είναι βαθιά εγωκεντρικά τα πρώτα τους χρόνια. Γιατί μόνο έτσι μπορούν να είναι για να προστατέψουν τον σκοπό τους. Να χτίσουν τον εαυτό τους.
- Εμείς οι ενήλικες να μην φοβόμαστε αυτά τα στοιχεία της ηλικίας που μοιάζουν με ελαττώματα, και πως τα παιδιά θα είναι πάντα έτσι. Δεν θα είναι αν τα διαχειριστούμε σωστά κι αποδεχτούμε το αναγκαίο τους.
- Να μην νιώθουμε ότι με την συμπεριφορά τους μας εκθέτουν, ότι μας κάνουν να μοιάζουμε ανεπαρκείς. Τα αποτελέσματα του χρόνου και του κόπου που θα επενδύσουμε ή δεν θα επενδύσουμε σε αυτή την ηλικία, θα φανεί πολύ αργότερα.
- Η φύση έκανε τα παιδιά μέχρι τα τρία, εγωκεντρικά. Σαν να θέλει να τα προστατεύσει από το να υπακούσουν σε όσα δεν τρέφουν την ανάπτυξη τους. Και θα πάψουν να είναι, όχι γιατί τους το επιβάλλουμε αλλά γιατί μεγαλώνοντας θα μπορούν να επεξεργαστούν τους άλλους. Πρώτα όμως θα έχουν πάρει όσα χρειάζονται για να χτίσουν τον εαυτό τους. Τότε θα ανταποκριθούν. Τότε θα μπορούν αν συνεργαστούν.
- Κάθε φορά τα καταφέρνουν σε όσα μπορούν να «σηκώνουν» οι πλάτες τους. Τα τρία δεν είναι η κατάλληλη ηλικία για να “μάθουν” κοινωνικές συμβάσεις.
- Σκέφτονται, αφομοιώνουν, κατανοούν και επεξεργάζονται σε άλλο χρόνο και με άλλο ρυθμό από το δικό μας.
Με λίγα λόγια…
Η περίοδος δύο – τρία είναι μοναδική και ανεπανάληπτη για την ανάπτυξή τους. Γιατί κλείνουν την πόρτα του βρέφους που σιωπηλά “χτίζει” τις προϋποθέσεις, και ανοίγουν την πόρτα του παιδιού που όσα πήρε κι άλλα τόσα που βρίσκει καθημερινά γύρω του θα “μεγαλώσει” και θα αρχίσει να ενδιαφέρεται για τους άλλους και τι κάνουν.
Είναι πολλές οι φορές που κοιτώ την Νάσια, κι άλλα τρίχρονα να κοιτούν τον κόσμο. Και μου φαίνονται σαν να βλέπουν ταινία, καθισμένα σε ένα παγκάκι τρώγοντας σποράκια. Κι έπειτα σκέφτομαι πως από ώρα σε ώρα θα σηκωθούν από το παγκάκι και θα βουτήξουν στο σενάριο για να παίξουν κι αυτά σε όσα μέχρι σήμερα παρακολουθούσαν. Θα έχουν λόγο, κρίση και βούληση. Θα χρειάζονται επιχειρήματα και εξηγήσεις. Θα επιλέγουν τι να κρατούν και τι να πετούν. Και λίγο αργότερα θα αποκτήσουν κανόνες ηθικής, δικαίου για πράγματα άπιαστα και αφηρημένα. Ο χρόνος θα έχει άλλη διάσταση στη ζωή τους.
Ίσως τότε να νιώσουμε μια μικρή νοσταλγία για την εποχή που οι διαμάχες ήταν για μια μπάλα ή για να βάλουν την ζώνη τους στο αυτοκίνητο. Γιατί άλλωστε, ο καθένας μας αυτό που ζει νιώθει ότι είναι και το πιο δύσκολο του κόσμου. Μέχρι να μεγαλώσουν λίγο ακόμα και να αλλάξει το τοπίο.
